BOONinBLIK
10Nov/094

eReader: Sony Reader Touch Edition

Sony Reader Touch Edition

Sony PRS-600

Afgelopen zomer is het elektronische boek in Nederland aan een opmars begonnen. Sony en bol.com sloegen de handen ineen in een poging het 'Digitaal Lezen' te promoten. Sinds de start van de reclamecampagne hebben het elektronische boek en de eReaders veel aandacht van de media gekregen. Er waren al eReaders op de Nederlandse markt maar een grote, bekende naam als Sony ontbrak. Mogelijk had men het idee dat, nu Sony en bol.com er een markt in zien, het de moeite waard is om er serieus aandacht aan te besteden.

De laatste jaren heb ik de ontwikkelingen op het gebied van eReaders met veel interesse gevolgd. Het magere aanbod van modellen en de relatief hoge prijs weerhielden mij er echter van om er een aan te schaffen. Op dit moment zijn er aanzienlijk meer fabrikanten die eReaders aanbieden dan enkele jaren geleden, met als gevolg dat de prijzen een stuk aantrekkelijker zijn geworden. Anderhalve maand geleden werd ik dan ook eindelijk eigenaar van een eReader, de Sony Reader Touch Edition (PRS-600). Waarom ik voor deze reader heb gekozen en wat mijn ervaringen zijn zal ik verderop uit de doeken doen. Allereerst zijn een stukje geschiedenis en wat achtergrondinformatie op hun plaats.

Historie

IBM PC, circa 1981.

IBM PC, circa 1981.

Zonder dat we er erg in hebben bestaat het elektronische boek al bijna 40 jaar. In 1971 startte de Amerikaan Michael Hart met het Gutenberg Project door het digitaal beschikbaar maken van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring. Buiten het Gutenberg Project waren de eerste digitale publicaties voornamelijk gericht op kleine, specialistische doelgroepen. Hierbij ging het veelal om technische handleidingen en instructies.
Mede door de opkomst van de PC zijn er sindsdien ontzettend veel digitale publicaties uitgebracht, op alle gebieden. Maar zoals het vaak met (relatief) nieuwe mediavormen gaat; er ontstond een veelvoud aan bestandsformaten door het ontbreken van een standaard. En iedereen weet hoe vervelend een gebrek aan digitale standaarden is. Denk maar aan die email-bijlage die je niet kan openen omdat je computer het bijbehorende programma niet kan vinden. Gebruikte elk gelijksoortig computerprogramma maar een zelfde bestandsformaat...

Een (ongeschikte) standaard
Inmiddels is Adobe Acrobat (.pdf) boven komen drijven als één van de meest gebruikte formaten voor digitale publicaties. Enkele jaren geleden kreeg je nog een papieren gebruiksaanwijzing. Tegenwoordig vind je de handleiding van je nieuwe stofzuiger op een meegeleverde cd als pdf-bestand.
Het pdf formaat (Portable Document Format) is eigenlijk bedoeld om de opmaak van drukwerk vast te leggen. Dat .pdf bestand van je gebruiksaanwijzing is dus hetzelfde bestand dat naar de drukker zou gaan wanneer men had besloten om toch maar een papieren versie in de doos te doen. En hier komen we direct op één van de oorzaken waarom het lezen van een 'peedee-efje' soms zo ontzettend vervelend is.

Ondanks dat het ontworpen is voor drukwerk hoeft PDF zich hiertoe niet te beperken. In theorie zou je je opmaak ook kunnen optimaliseren voor vertoning op een computerscherm. Dit komt echter maar zeer zelden voor. Meestal gaat de aanbieder van het digitale werk voor de gemakkelijkste weg; het aanbieden van hetzelfde document waarvan ook de papieren versie gemaakt wordt. Het resultaat is vaak dat de letters te klein zijn wanneer je de hele pagina bekijkt en dat je moet scrollen zodra je hebt ingezoomd tot een leesbaar formaat. Dit komt omdat in het pdf-bestand de afmetingen en lettergrote vastgelegd worden. Dat kleine lettertje doet het prima op papier maar ons computerscherm staat meestal wat verder van ons vandaan dan dat we het papieren boek zouden houden. Een oplossing zou zijn om met onze neus net zo dicht op het scherm te gaan zitten als we met onze neus in het boek zouden zitten. Probeer het maar eens en je merkt al snel dat je daar redelijk scheel van wordt. En daar hebben we nog een reden waarom het lezen van een elektronisch boek op de computer niet erg prettig is.

Vierkante ogen
Ik denk dat een ieder het met mij eens is dat het lezen van grote stukken tekst vanaf een computerscherm snel kan vermoeien. Er zijn hele hordes fanatieke lezers die in een nacht een hele papieren roman kunnen verslinden maar zeer weinig mensen die vanaf hun scherm kunnen blijven doorlezen tot het ochtendgloren. Vermoeide ogenWellicht is het feit dat een computerscherm licht uitstraalt en een boek licht reflecteerd een van de redenen dat het lezen vanaf een scherm als vermoeiender wordt ervaren. Lezen wordt bijvoorbeeld vaak ook als ontspannender ervaren dan televisie kijken.
En laten we eerlijk zijn, je computer mee in bed om te kunnen lezen is niet echt praktisch. Wat heb je liever? Rimpels in je gezicht van je kussen of de afdruk van een toetsenbord?
Natuurlijk heb je tegenwoordig die kleine netbooks en daarmee komen we in de buurt. Maar dan hebben we alleen nog maar het probleem van de grootte van ons medium opgelost maar het leest nog steeds niet lekker vanwege het lichtgevende scherm.

Verlossing
Veel van deze problemen worden opgelost bij het gebruik van een eReader. En ondanks extra mogelijkheden zoals muziek afspelen en foto's bekijken is een eReader in principe niets meer dan een elektronisch boekenleesapparaat. Op het moment van schrijven zijn alle, in Nederland verkrijgbare, eReaders monochroom, wat betekent dat ze alleen zwart en een aantal grijstinten kunnen weergeven op een lichte achtergrond. Het formaat is een stuk handzamer dan een computerscherm. De meest gangbare schermformaten zijn 5 en 6 inch, diagonaal. Als we dat vertalen naar ouderwetse boeken dan komt 5 inch overeen met een kleine pocket en 6 inch als een normale pocket. Desondanks noemt Sony zijn 5 inch versie de 'Pocket Edition' en de 6 inch versie de 'Touch Edition'. Dat Sony de 5 inch versie ziet als pocket heeft te niets te maken met de grootte van het scherm maar met de grootte van het apparaat. De 'Touch Edition' ontleent zijn naam duidelijk niet aan het formaat maar aan het feit dat deze een aanraakgevoelig scherm heeft. Hierover later meer.

Elektronisch papier
Wat belangrijk is voor de leesbaarheid van tekst is contrast. Simpel gezegd is contrast het verschil tussen tegenstellingen, in ons geval het verschil tussen donker en licht want we hebben te maken met donkere letters op een lichte achtergrond. Laten we zeggen dat we het maximale contrast zouden hebben als we gitzwart tegen sneeuwwit zouden afzetten. Ik geef toe dat dit meer een taalkundige vergelijking is dan een wetenschappelijke maar een ieder zal begrijpen wat ik bedoel. Hoe hoger het contrast, des te duidelijker de tekst.e-papier We hebben dingen altijd graag 'zwart op wit'!
Het elektronische papier van een eReader leest erg prettig omdat het contrast van het e-papier bijna gelijk is aan dat van normaal papier. Bijna gelijk omdat de kunststof laag waartussen de letters worden gevormd iets van het contrast weg neemt. Verder reflecteert e-papier licht zoals gewoon papier dat doet. Het geeft zelf dus geen licht zoals dat bij een computerscherm het geval is. Rustiger voor de ogen maar het betekent wel dat je licht nodig hebt om je elektronische boek te kunnen lezen, net als bij de papieren versie.

Aanbod
De reclamecampagne van bol.com voor de Sony Reader en haar elektronische boekenaanbod was de reden om op dit moment toch serieus te overwegen om eindelijk een eReader aan te schaffen. Desondanks heb ik niet blind gekozen voor een Sony Reader maar heb me verdiept in de verschillende modellen en merken die in Nederland aangeboden worden. Dat ik schrijf: "...die in Nederland aangeboden worden." is niet zonder reden.

Amazon's Kindle

Amazon's Kindle

In de Verenigde Staten zijn eReaders inmiddels een heel stuk populairder dan ze in Nederland zijn. Veel van de modellen die daar verkrijgbaar zijn, zijn ook hier verkrijgbaar maar het elektronisch lezen is daar pas echt populair geworden sinds de Amerikaanse webwinkel-gigant Amazon.com het eerste model van haar eigen Kindle op de markt bracht. Mede doordat de talloze elektronische boeken (eBooks) die Amazon.com aanbiedt alleen te lezen zijn op de Kindle eReader en het ook best een goed apparaat was, werd de Kindle snel populairder dan enig ander model. Het was binnen vijfenhalf uur uitverkocht. Veel Europese lezers kregen daardoor ook interesse in de Kindle maar liepen tegen een groot probleem aan. Ze wonen in Europa. Dat is in zoverre een probleem dat Amazon.com geen Kindles leverde buiten de Verenigde Staten omdat de Europese uitgevers liever niet hebben dat wij eBooks kopen in de VS. Dan lopen 'onze' uitgevers namelijk geld mis. Inmiddels is bekend dat Amazon haar Kindle modellen en Kindle Books ook wil gaan aanbieden buiten de VS maar zover lijkt het nog niet te zijn.

Sony Reader Touch Edition
Sony bracht in september twee modellen van het elektronische papier in Nederland uit. De kleinere 5 inch 'Pocket Edition' (PRS-300) en de grotere 6 inch 'Touch Edition' (PRS-600). Mijn keuze viel op de Sony Reader Touch Edition. Niet omdat het de perfecte eReader is maar omdat het voor mij de beste verzameling van functionaliteit heeft en er een groot bedrijf als Sony achter staat. Niet dat ik een uitgesproken fan ben van Sony maar doordat ze een grotere naamsbekendheid hebben vermoed ik dat ze een stuk meer eReaders zullen verkopen dan de andere fabrikanten. Vanwege die verwachte populariteit denk ik dat mogelijke kinderziekten sneller opgelost zullen worden en zullen er meer mensen zich bezig houden met (al dan niet toegestane) aanpassingen aan de software van de Reader. Hoop doet leven, nietwaar?

Sony eReaders, vlnr. Pocket en Touch

De Sony eReaders, links de 5" Pocket en rechts de 6" Touch.

De Touch Edition verschilt op een aantal belangrijke punten van de Pocket Edition. Zo heeft de Touch Edition een groter scherm, 6 inch inch plaats van 5 inch. Die 6 inch (diagonaal) komt overeen met een breedte van 92 en een hoogte van 123 millimeter. Het apparaat zelf meet 121(b) bij 174(h) mm. Met een dikte van amper een centimeter is de Touch dunner dan het gemiddelde boek en houdt daardoor prettig vast. De Pocket Edition moet het doen met bediening uitsluitend via knoppen, waarbij de Touch Edition hier vingerbewegingen op het scherm aan toevoegt. Het invoeren van bijvoorbeeld een zoektekst is hierdoor aanzienlijk eenvoudiger. Daarnaast is er in de zijkant van de behuizing een stylus weggewerkt zodat je ook aantekeningen in je elektronische boek kan maken of bepaalde passages kan markeren.

Aanraakgevoelig
De functionaliteit van het touch screen brengt wel wat nadelen met zich mee. Doordat er een extra laag aangebracht is om de aanraakfunctionaliteit mogelijk te maken is het contrast van de Touch Edition iets minder dan die van de Pocket Edition. Je zult dus iets sneller het licht aan moeten doen om goed te kunnen lezen. Daarnaast veroorzaakt het ook iets meer spiegeling op het scherm en zal de accu iets sneller leeg zijn. Deze nadelen wegen voor mij niet op tegen de voordelen van een touch screen. Een lampje aan doen is niet al te ingewikkeld en wanneer je de Reader onder een iets andere hoek bekijkt is ook de spiegeling weg. Ook die kortere accuduur zal niet snel een echt probleem zijn.

Een van de voordelen van e-papier is namelijk dat het alleen energie kost wanneer het scherm moet worden ververst. Dus een volgende pagina tonen kost wat energie maar daarna behoudt het scherm zijn afbeelding zonder verder energieverbruik. Volgens Sony kun je ongeveer 7500 pagina's lezen voordat de accu leeg is. Stel dat het gebruik van het touch screen daar een paar honderd paginawisselingen vanaf snoept, dan nog steeds kun je behoorlijk wat lezen voor je de accu opnieuw moet opladen. Dat opladen kan overigens op 2 manieren: via usb of via een (niet meegeleverde) adapter.
Aan de achterzijde van de aluminium behuizing is een soort anti-slip laag aangebracht. Heel subtiel maar het biedt net voldoende weerstand om te voorkomen dat de 286 gram wegende Reader uit je vingers glijdt.

350 Boeken
Het volgende verschil met de Pocket Edition is de uitbreidbaarheid van het interne geheugen. Beide modellen hebben de beschikking over 512 MB intern geheugen waarvan een gedeelte gereserveerd is voor onder meer het besturingssysteem. Die 512 MB voelt dan ook een beetje als misleidend. Uiteindelijk heb je ongeveer 410 MB vrij voor je boeken. Bij de Touch is dit aan te vullen met behulp van een Memory Stick Pro DUO of SD geheugenkaartje. Sony heeft alleen kaartjes getest tot 16 GB maar wellicht dat grotere kaartjes ook werken. Hierbij moet ik opmerken dat 410 MB geheugen niet zo weinig is als het misschien lijkt. Mijn ervaring is dat de meeste eBooks nog geen 1 MB ruimte innemen. Dit is wel een beetje afhankelijk van het bestandsformaat en of er afbeeldingen in het boek zijn opgenomen. Sony claimt dat er zo'n 350 boeken op passen en ik denk dan ook dat dat heel redelijk is.

Formaten
Zoals ik eerder schreef zijn er in de loop van de tijd veel verschillende bestandsformaten gebruikt voor het publiceren van elektronisch leesvoer. Op de Sony Readers kun je de volgende formaten zonder converteren lezen: EPUB, BBeB, TXT, RTF en PDF. Word bestanden worden door de meegeleverde Sony eBook Library software omgezet naar RTF. Voorwaarden zijn wel dat het Word bestand niet beveiligd mag zijn en Word dient geïnstalleerd te zijn op je computer. Zoals je ziet worden PDF bestanden ook ondersteund. Gelukkig maar want er worden simpelweg heel erg veel boeken en publicaties in PDF aangeboden. Jammergenoeg zijn niet alle PDF bestanden even goed leesbaar. Net zoals het op je computerscherm niet ideaal is, zo wil het op de Sony Reader ook nog wel eens voor ergernissen zorgen. Zo zijn de letters bijna altijd te klein. De Reader biedt wel de mogelijkheid om het lettertype te vergroten of in te zoomen op een gedeelte van de pagina. Tot op zekere hoogte is dit een oplossing maar ook dit is niet zaligmakend, zoals je in het volgende gedeelte kunt lezen.

Leescomfort
Sony heeft haar Readers van een aantal functies voorzien om het leesgemak te vergroten. Er zijn mensen waarvoor de letters in een gewoon boek soms te klein zijn. De Reader heeft de mogelijkheid om de lettergrootte aan te passen. De lezer heeft de keuze uit S, M, L, XL en XXL. Small is de uiteraard de kleinste maar ook direct de standaardinstelling. Voor alle eBook-formaten (PDF dus niet) geldt dat S voor de doorsnee lezer een prima lettergrootte is. Mocht je voor het gemak toch liever een iets grotere letter willen hebben dan kies je vervolgens voor M. Medium blijkt echter behoorlijk veel groter te zijn en zou best iets kleiner mogen. Als je we de andere formaten uitproberen merken we dat XXL gewoonweg belachelijk groot is. Ik kan echt geen zinnige toepassing verzinnen waarbij XXL gewenst is. Hopelijk komt Sony tot inkeer en bieden ze de mogelijkheid voor kleinere stapjes in de vorm van een firmware update.
Naast het vergroten van het lettertype is er ook de mogelijkheid om te zoomen. Het verschil tussen het vergroten van de letters en zoomen is dat bij het zoomen de pagina opmaak gehandhaaft blijft en je een gedeelte van de pagina groter kan bekijken, zoals wanneer je een vergrootglas zou gebruiken. Bij een verandering van lettergrote verandert de opmaak wel. Als je de letters groter maakt passen er immers minder woorden op een regel waardoor tekst die eerst op één regel paste nu doorloopt in een volgende regel.
Wanneer we een grotere letter kiezen met de verwachting een pdf bestand beter te kunnen lezen merken we weer waarom pdf eigenlijk ongeschikt is voor een eBook. Zodra je de tekst vergroot gaat de opmaak volledig de mist in. Afbeeldingen lijken op willekeurige plaatsen tussen de tekst te verschijnen, tabellen lijken nergens meer op en regels worden op de meest vreemde plaatsen afgebroken. Wat begon als een middagje lezen wordt een paar uur puzzelen. Ik geef toe dat niet alle pdf bestanden hier last van zullen hebben maar toch minstens negentig procent. Een gebrek van PDF en niet van de Reader.

Touch Edition in landschaps-modus.

Touch Edition in landschaps-modus.

Er is nog één functie die het lezen van een pdf toch nog acceptabel maakt. Je kunt namelijk de schermweergave negentig graden draaien. De weergave verandert dus van portret (staand) naar landschap (liggend). Daardoor wordt de tekst niet meer als complete pagina weergegeven maar wel in de volle breedte van het scherm. Hierdoor worden vanzelf de letters van het pdf bestand groter. Dat je nu maar een gedeelte van de pagina tegelijkertijd kan zien is een nadeel wat in het niet valt bij het voordeel dat je nu eindelijk kan lezen wat er staat.
In sommige gevallen lijkt zoomen ook een goede manier om een pdf beter te kunnen lezen. Vaak zitten er nog behoorlijke witranden om de tekst en die kunnen we best missen. Jammergenoeg blijven alle opties die je hebt bij het zoomen in het scherm staan en heft de zoomfunctie zichzelf op wanneer je van pagina wisselt. Nog een aandachtspuntje voor Sony, lijkt me.

Software
Sony levert haar eigen eBook Library software mee op de Reader. Zodra je de Reader via usb aansluit op je pc krijg je de mogelijkheid om het programma te installeren. Je dient overigens wel eerst te wachten totdat de accu van de Reader voldoende opgeladen is voordat het apparaat kan communiceren met je pc. De software biedt je, naast de mogelijkheid om je eigen bibliotheek op je pc bij te houden, ook de mogelijkheid om naar elektronische boeken te zoeken bij bol.com. Om illegaal kopieëren van eBooks te voorkomen zijn de eBooks bij bol.com beveiligd. Je moet daarom je Reader registreren waarna je het gekochte EPUB bestand kan koppelen aan je Reader. Dit kan via de Sony software maar dit blijkt met de huidige versie (3.0.00.08240) van de software niet te werken op Apple systemen. Om toch te kunnen registreren en je eBook aan je Reader te kunnen koppelen heb je Adobe Digital Editions nodig. Je hebt overigens niet per sé de software nodig om boeken op je Reader te kunnen zetten. Zodra je het apparaat aansluit gedraagt het zich als externe opslag zodat je ook gewoon je boeken naar de Reader kan slepen. Dit werkt echter alleen met eBooks zonder beveiliging en zodra je daarna het boek opent op je Reader duurt het even voordat het boek getoond wordt. Dit komt omdat je Reader het boek eerst moet indexeren. Wanneer dat eenmaal is gebeurd zul hier geen last meer van hebben. Boeken die je via de Sony software op je Reader plaatst hebben hier geen last van omdat de Sony software deze taak uitvoert voordat het boek naar je Reader wordt gekopieëerd. Als je voornamelijk eBooks leest zonder beveiliging is er alternatieve software om je bibliotheek bij te houden. Naast het bijhouden van je bibliotheek biedt Calibre de mogelijkheid om veel verschillende bestandsformaten te converteren naar een formaat dat je eReader kan lezen. Calibre is niet alleen geschikt voor Sony eReaders maar voor bijna alle bekende readers.

Een succes?
Het succes van eReaders is natuurlijk voor een groot gedeelte afhankelijk van de beschikbare commerciële titels. Op het moment van schrijven biedt bol.com 2.151 Nederlandstalige eBooks. Een erg mager aantal, zeker in vergelijking met de 113.159 Engelstalige eBooks. Daarnaast is er de prijs. Veel Nederlandstalige eBooks hadden in het begin dezelfde prijs als de versie waar wel ooit een boom voor gekapt is. Inmiddels lijken de prijzen voor de digitale uitgaven iets te dalen. Nu zijn dit alleen de cijfers van bol.com, maar ik denk dat het aanbod van bol.com redelijk representatief is voor het algehele aanbod in Nederland. Als je redelijk Engels kunt lezen ligt het voor de hand dat je gaat kijken naar het aanbod in de Verenigde Staten. Niet alle commerciële titels hebben de beperking dat je ze als Nederlander niet mag kopen vanwege het copyright maar bij veel populaire titels zoals "The Lost Symbol" van Dan Brown staat te lezen dat ze maar aan een beperkt aantal landen verkocht mogen worden. Nederland staat daar uiteraard niet tussen. Zelfs het aanschaffen van eBooks via de Sony eBook Store is niet mogelijk.
Gelukkig zijn er ook heel erg veel gratis eBooks te vinden op het interweb. Ik heb het dan niet over illegale kopieën maar over legale, gratis boeken. Zo noemde ik eerder al het Gutenberg Project. Daar vind je meer dan 30.000 elektronische boeken in meerdere talen. Het grootste deel bestaat uit literaire werken waarvan het copyright verlopen is. Denk dan bijvoorbeeld aan de werken van Jules Verne, Jane Austen, William Shakespeare, Jacob Cats en Joost van den Vondel.

Conclusie
Ondanks de beperkingen en verbeterpunten ben ik erg tevreden met mijn Sony Reader Touch Edition. Waar het uiteindelijk om gaat is de leeservaring en het gemak. Dat zijn nu net de punten waar ik erg kort over kan zijn. Het leest prima en natuurlijk is het een genot om, naast je leesboeken, al je handleidingen, studieboeken en naslagwerken bij de hand te hebben. De mogelijkheid om teksten te markeren is erg prettig. Zo vind je snel belangrijke teksten terug. En wanneer je veel Engelse boeken leest is er nog een geweldige functie waar ik het nog niet over heb gehad: het woordenboek. Tik tweemaal op een woord en de betekenis wordt automatisch getoond. Sony heeft aangegeven om in de toekomst een Nederlands woordenboek toe te voegen aan de firmware. Ik wacht vol spanning af...

Prijs
De Sony Reader Touch Edition is te koop voor €299 en verkrijgbaar in zwart, zilver en rood.
De Pocket Edition gaat over de toonbank voor €199, waarbij je de keuze hebt tussen zilver, zwartblauw en roodroze.
De Readers zijn te koop bij bol.com, CAPI Schiphol, alle ANWB winkels en de Sony winkel.

Comments (4) Trackbacks (1)
  1. Complimenten voor de uitgebreide recentie: objectief en kritisch. Ik heb de ervaringen van de schrijver gebruikt voor mijn keuze, en dat wordt de touch versie vanwege de grotere mogelijkheden.

  2. Dank voor je complimenten. Ik hoop dat je net zo veel plezier mag beleven met je Reader als ik.

  3. Ik ben al enkele dagen het hele net aan afspeuren voor een goede e-reader. Want eerlijk gezegd ik heb er totaal geen ervaring mee. Mijn eerste keuze was inderaad ook de PRS-600. Maar toen begon ik te twijfelen over het probleem met de PDF bestanden. Nu, blijkbaar hebben alle e-readers (met een redelijke prijs) daar moeite mee. Je gaf aan dat je met Calibre de bestanden kunt omzetten. Dus dat zal het waarschijnlijk in veel gevallen een stukje makkelijker / beter maken. (hoop ik dan) Ik denk dat ik dan toch maar weer voor de PRS-600 ga…
    Wat een moeilijke keuze…
    Bedankt voor je revieuw! Heel duidelijk, bedankt! :o)

  4. Geweldig uitgebreide beschrijving. Dank je. Ik lees graag Franse boeken en mis nog een Franse dictionaire. Een Belgische sony e raeder kopen of een frans dictionaire installeren?


Leave a comment